Voor wie de Brugse binnenstad binnenrijdt langs de Boeveriepoort, is het Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw een absolute blikvanger. Het neogotische voorgebouw van het ziekenhuis en vooral ook het omgevingskunstwerk ‘De Open Poort' drukken onmiskenbaar hun stempel op de aanblik van het landschap van de Brugse deelgemeente Sint-Michiels. Dit kunstwerk van de hand van Paul Perneel (1989) kadert in een vernieuwde visie binnen de psychiatrische hulpverlening. Een bres werd in de ziekenhuismuur geslagen, wat symbool staat voor openheid. De burger kon binnenkijken en zag als het ware een poort zoals de middeleeuwse stad Brugge er verschillende heeft.

Middeleeuwen
Geesteszieken werden in Brugge zeker al van het begin van de 13de eeuw ondergebracht in een afzonderlijk ‘dulhuus', Sint-Hubrechts genaamd. Het was een stedelijke instelling zoals de andere ziekenhuizen in de stad. De verzorging gebeurde door leken. Rond 1600 werden vijf ‘krankzinnigen' overgebracht naar Sint-Juliaan-ten-Dullen in de Boeveriestraat. Vanaf die tijd stonden religieuzen in voor de verzorging.

19de eeuw
In mei 1842 bereidden kanunnik Petrus Maes, toenmalig directeur van Sint-Juliaans en Marie-Joseph Van Uxem, algemeen overste van de Apostolinnen, de oprichting van een nieuwe congregatie voor. Op 5 juli van datzelfde jaar werd de congregatie van de Zusters van de Bermhertigheid Jesu boven de doopvont gehouden. Al 160 jaar voeren de zusters trouw de hoofdopdracht die ze meekregen van hun stichter uit: liefde tot God en liefde tot de medemens, gedragen door de barmhartigheid van Jezus zelf om zo de psychisch lijdende mens in al zijn noden bij te staan. De leer van Augustinus is voor de congregatie een blijvende inspiratiebron.

20ste eeuw
In het begin van de vorige eeuw raakte de infrastructuur van het Sint-Juliaansgesticht zo verouderd, dat de bouw van een nieuwe instelling voor geesteszieken zich opdrong. Net buiten de stadspoort werd een domein van 40 hectaren geschikt bevonden. Op 8 december 1906 startte men o.l.v. architect Jules Coomans - hij ontwierp in Brugge ook de linkervleugel van het Provinciaal Hof en het Mariaportaal van het Sint-Janshospitaal - het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis. Onder het beleid van pastoor Sansen, algemeen overste zuster Marie-Chantal en hoofdgeneesheer dokter Eugeen Veys verzorgde men er vanaf 17 augustus 1910 maximaal 450 vrouwelijke patiënten, waarvan 400 arme en 50 betalenden. De mannelijke patiënten verbleven nog in de Boeveriestraat onder de Broeders van Liefde, alvorens in 1931 naar Beernem te verhuizen.

Het werd een gesloten gebouwencomplex in neogotische baksteenstijl, typisch voor Brugge in die periode. De stijl en het gebruikte afwerkingmateriaal verwijzen naar de grote Brugse bloeiperiode in de bouw: de gotiek. Als nieuwe stijl wordt dit dus de neogotiek. Bij het binnenkomen springen de typische kruisbooggewelven meteen in het oog. Centraal in het oorspronkelijke complex bevindt zich de ziekenhuiskapel. De stijl illustreert perfect de tijdsgeest: na een periode van repressie tegen en verval van het geloof komt er een heropbloei. De kapel werd in september 1910 ingewijd, maar de flamboyante aankleding ervan dateert van de jaren dertig. De éénbeukige kapel is 7 traveeën diep en heeft een basilikale vorm met een rechthoekig schip. Het koor is halfrond uitgewerkt en de muren zijn met een grijs beschilderde pleisterlaag voorzien waardoor de religieuze polychrome decoraties in het oog springen. Deze zijn in 1930 aangebracht door ondermeer René Decramer, die ook de Brugse Heilig Bloedkapel decoreerde.

Het ziekenhuis, in de volksmond steeds Sainte-Marie geheten, was bij de opening op een volledig nieuwe leest geschoeid wat de medische behandeling betreft. Afzonderlijke paviljoenen waren er wel niet, maar de instelling was ingedeeld in afdelingen volgens de differentiatie van krankzinnigheid. De eerste wereldoorlog en de gedwongen evacuatie van zusters en patiënten zinderde nog jaren na en zorgde voor een interbellum dat zich kenmerkte door stagnatie inzake verpleging. Het was pas na de tweede wereldoorlog dat het ziekenhuis opnieuw een prominente rol kon gaan vertolken.

Belangrijke evoluties in de geneeskunde, verbeterde medicatie en nieuwe therapieën maakten vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw grondige infrastructurele wijzigingen noodzakelijk om te blijven voldoen aan de noden van de psychiatrische patiënt.

In een eerste verbouwingsfase werden de oorspronkelijke grote slaapzalen gecompartimenteerd tot slaapboxen van 6 personen, aangevuld met gemeenschappelijk sanitair. Op het domein werden nieuwe therapiegebouwen opgericht.

Vanaf de jaren tachtig werd gestart met de uitvoering van een ambitieus masterplan om het beddenhuis deels in vernieuwde, deels in nieuwe verpleegafdelingen te huisvesten, met hoofdzakelijk eenpersoonskamers met eigen sanitair, gekaderd in een zeer ruime en rustige parkomgeving.

Het ziekenhuis vandaag
De opknapbeurt die het voorgebouw onderging in 2002 geeft uitdrukking aan de vernieuwing die werd doorgevoerd. De gevel werd gerestaureerd en gereinigd en mede door de heraanleg van de groenzone zorgt dit voor een passende uitstraling van een modern psychiatrisch ziekenhuis.

De ononderbroken evolutie in de geestelijke gezondheidszorg leidde ook tot de intrede van gespecialiseerde leken. Zij zetten de opdracht die de Congregatie van de Zusters van de Bermhertigheid Jesu bij hun stichting in 1842 meekregen op een eigentijdse manier verder. Op 1 januari 2000 droeg de VZW Zusters van de Bermhertigheid Jesu de exploitatie van het Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw via erfpacht over aan een nieuwe VZW Gezondheidszorg ‘Bermhertigheid Jesu'.

Het Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw is vandaag de dag een algemeen psychiatrisch ziekenhuis met 412 bedden en plaatsen voor residentiële en dagbehandeling. In vier deelklinieken zijn volgende specialisaties uitgebouwd: verslaafdenzorg, persoonlijkheidsstoornissen en depressies, psychosenzorg en ouderenpsychiatrie. Ruim vijfhonderd personeelsleden zijn er tewerkgesteld.  Het Psychiatrisch Verzorgingstehuis Sint-Augustinus met 60 bedden maakt deel uit van dezelfde VZW.